« 1 » كه در معنا « الا ان ياتى اللَّه بقلب سليم من اتاه به » مىباشد . بنا بر اين ، در آيه مورد بحث و آيه سوره شعراء كه شاهد آورديم فاعل « من اتخذ السبيل - آن كس كه راهى مىگيرد » در جاى فعل خود « اتخاذ سبيل » به كار رفته تا بفهماند شكرانه اين كار از ناحيه خدا ، خود اين شخص است ، پس در اين جمله اتخاذ سبيل به سوى خداى سبحان و پذيرفتن دعوت رسول ، خودش پاداش و شكرانه خودش معرفى شده و در اين تعبير به منتهى درجه بى نيازى آن جناب از اجر مالى و يا مقام ايشان اشاره شده و مىفهماند كه آن جناب از ايشان غير از پذيرفتن دعوتش و پيروى از حق ، چيز ديگرى نمىخواهد ، نه مال ، و نه جاه و مقام ، و نه هيچ پاداش ديگر ، پس از اين جهت راحت و خوشحال باشند و آن جناب را در خيرخواهىهايش متهم نكنند . و اگر اتخاذ سبيل را معلق به مشيت خود آنان كرد و فرمود : « اگر كسى بخواهد راهى به سوى پروردگارش اتخاذ كند » براى اين است كه بفهماند از ناحيه آن جناب كمال حريت و آزادى را دارند و آن حضرت كسى را اجبار و يا حتى اكراه نمىكند ، چون او از طرف پروردگارش بيش از تبشير و انذار وظيفه اى ندارد ، وكيل و مسئول آنان نيست ، بلكه امر آنان با خود خداى تعالى است ، هر حكمى را بخواهد درباره آنان مىكند . پس بعد از آنكه در آيه * ( « قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا » ) * ، براى آن جناب مسجل و قطعى كرد كه به جز رسالت به تبشير و انذار ، وظيفه اى ندارد ، آن جناب را دستور مىدهد كه به مردم برساند كه در دعوتش هيچ هدف و منظورى ندارد ، جز همين كه دعوتش را بپذيرند و به درگاه پروردگار خود راهى باز كنند ، بدون اينكه اجر بيشترى منظور داشته باشد - حال آن اجر هر چه باشد - و نيز ابلاغ كند كه ايشان در كار خود مختارند و هيچ اجبار و اكراهى در كارشان نيست ، پس ايشانند و دعوت ، اگر خواستند ايمان بياورند و اگر خواستند كفر بورزند ، خود مىدانند . اين است آنچه كه به آن جناب مربوط مىشود ، يعنى رساندن رسالت و بس ، بدون هيچ طمع و تحميل و اكراه و يا انتقامى از مخالفين . و اما زايد بر تبليغ رسالت هر چه باشد راجع به خدا مىشود و رسول خدا ( ص ) بايد آن را به خدا ارجاع داده بر او توكل كند ، هم چنان كه در آيه بعدى بدان اشاره نموده و مىفرمايد :

--> ( 1 ) روزى كه مال و فرزندان سودى نمىدهد مگر اينكه هر كس كه نزد خدا مىآيد با قلب سليم بيايد . سوره شعراء ، آيه 89 .